انكليوستوماتوئيده آ

دهان اين كرم ها تقريبا كروي است ولي لب و تاج برگدار ندارند و ممكن است لبه قدامي ساده و يا مجهز به دندان يا تيغه برنده باشد.

خانواده انكيلوستوماتيده

اين كرم ها كه جزء رده استرون‍ژيليدا هستند دهان بزرگي دارند كه فاقد تاج برگدار است ولي در لبه شكمي آن دندان و يا تيغه برنده كيتيني وجود دارد. معمولا انتهاي قدامي كرم به طرف سطح پشتي خميده است به همين دليل اصطلاحا به آنها كرمهاي قلابدار مي گويند. كيسه جفتگيري رشد زيادي كرده است اكثر گونه هاي موجود در آن در روده باريك زندگي مي كنند و شديدا خونخوار هستند در اين خانواده دو دون خانواده انكيلوستوماتينه و نكاتورينه وجود دارد.

دون خانواده : انكليوستوماتينه

در لبه شكمي محوطه دهاني بك تا چهار زوج دندان وجود دارد در داخل دهان نيز دو دندان پشتي ديده مي شود ناودان پشتي وارد دهان نمي شود بنابراين مجراي پشتي وجود ندارد گونه هاي مهم اين دون خانواده انكيلوستوما و اگريوستومم است.

جنس : انكيلوستوما

انكيلوستوما كانينوم

كرم ستبر كه برحسب وجود يا عدم خون در روده قرمز و يا خاكستري رنگ مي باشد. قسمت قدامي به سمت پشت خميده است و دهان داراي امتداد قدامي پشتي است كپسول دهاني عميق است. مخروط پشتي وارد دهان نمي شود ولي در شيار عميقي در لبه پشتي محوطه دهاني ختم مي شود در لبه شكمي محوطه اخير در هر طرف سه دندان وجود دارد در عمق محوطه دهاني يك زوج دندان پشتي مثلثي شكل و يك زوج دندان مركزي جانبي موجود است. نر ها 10-12 ميليمتر طول دارند. كيسه جفتگيري آنها زايد رشد كرده است و اسپيكول ها 95/0-8/0 ميليمتر طول دارند.
طول ماده ها 16-14 ميلي متر است منفذ تناسلي در محل تلاقي دومين و آخرين ثلث بدن با هم قرار گرفته است. تخمدان و رحم به صورت خميدگي عرضي متعدد در تمام بدن ادامه دارد. تخم ها به ابعاد 65-75 در 34-47 ميكرون مي باشد و هنگام خروج از ماده حدود 8 ياخته جنيني دارند.

محل ، ميزبانها و پراكندگي جغرافيايي انگل

در روده باريك سگ، گرگ، روباه و ساير گوشتخواران وحشي زندگي مي كند ، ممكن است به ندرت در انسان هم ديده شود . داراي پراكندگي جهاني است ولي در نواحي استوايي و تحت استوايي و آسيا شايعتر است.

وضع آلودگي در ايران

در بررسي آلودگي كرمي گوشتخواران ايران 100 درصد شغالها و 9/86 درصد سگهاي ولگرد شهسوار ، 6/33 درصد سگهاي اطراف تهران و 71/0 درصد سگهاي خانگي و 25 درصد روبا هها مبتلا به انكيلوستوما كنينوم بودند.

انكيلوستوما توبه فرم

محوطه دهاني شبيه انكيلوستوما كنينوم است، ولي دندان هاي لبه شكمي كمي بزرگتر است .
نر 11-5/9 ميليمتر طول دارد اسپيكول هاي نر از يك ميلي متر درازتر است ماده 12-15 ميلي متر طول دارد ابعاد تخم ها 75-55 در 44-34 ميكرون مي باشد.

محل ، ميزبان و پراكندگي جغرافيايي انگل

كرم قلابدار و معمولي و شايع در گربه است. سالها اين گونه را انكيلوستوما كنينوم گربه مي دانستند ولي بررسيها نشان داد انكيلوستوما توبه فرم گونه مستقلي است و هر يك در ميزبان اختصاصي خود زندگي مي كند.

وضع آلودگي در ايران

از ميان هشت گربه وحشي شهسوار كه آزمايش شده بودند از 5 عدد آنها و از گربه هاي بندر انزلي جدا گرديد.

انكيلوستوما دوئودناله

كرم قلابدار انسان است كه در روده باريك زندگي مي كند دندان هاي شكمي آن از دو دندان بزرگ و يك دندان كوچك در هر طرف تشكيل شده است. بيماريزايي و سير تكاملي آن مانند انكيلوستوما كنينوم است ولي آلودگي از شير وجود ندارد.

محل ، ميزبان و پراكندگي جغرافيايي انگل

در برخي گوشتخواران  و خوك هم ديده شده است. در بررسي هاي تجربي توانستند با موفقيت سگ ها و گربه هاي جوان را به اين انگل مبتلا سازند.

وضع آلودگي در ايران

در ايران دو كرم قلابدار انكيلوستوما دوئودناله و نكاتورامريكانوس از انسان جدا شده است. آلودگي در استان گيلان، مازندران خوزستان، سيستان و بلوچستان و هرمزگان ديده شده است و در شمال ايران بيش از 90 درصد كرمهاي قلاب دار از نوع نكاتورامريكانوس هستند، ولي تمام كرمهاي جمع آوري شده از روستاهاي خوزستان از نوع انكيلوستوما دوئودناله بودند. در منطقه بندرعباس و ميناب 95 درصد انكيلوستوما دوئودناله بودند.

سير تكاملي گونه هاي انكيلوستوماي سگ

انكليوستوما شديدا به مخاط روده مي چسبد و ماده آن روزانه بين 10-30 هزار تخم مي گذارد بنابراين ممكن است توله سگ آلوده چندين هفته روزانه 9 ميليون تخم با مدفوع دفع كند ولي اين تعداد با ميزان آلودگي نسبت عكس دارد.
پس از خروج تخم ها با مدفوع در صورت وجود رطوبت اكسيژن كافي و درجه حرارت مناسب ( بين 12-37 درجه سانتيگراد) نوزاد از تخم خارج مي شود. در درجه حرارت مطلوب (22-30 درجه سانتي گراد) نوزاد در كمتر از 24 ساعت از تخم خارج مي شود . نوزاد مرحله اول و دوم در مدفوع از موجودات ريزآن تغذيه مي كنند و نسبت به خشكي خيلي حساس هستند. درجه حرارت مطلوب براي رشد تخم نوزاد انكيلوستوما سيلانيكوم و برازيلينس كمي بيشتر است. در درجه حرارت مطلوب نوزاد عفونت زا در يك هفته به وجود مي آيد مدت زمان زنده ماندن اين نوزاد مشخص نيست ولي بي شك در رطوبت كافي و در درجه حرارت بالا اين مدت زيادتر است. يخ زدن باعث كشته شدن نوزادها مي شود. نوع زمين نقش زيادي در رشد در مراحل آزاد دارد. زمين هاي رسي شني از همه مناسبتر ولي زمين هاي رسي، شني و ماسه اي چندان مناسب نيستند.
ميزبان نهايي ممكن است از راه پوست و دهان آلوده شود علاوه برآن آلودگي از راه جنين، شير و خوردن ميزبانهاي حامل هم ممكن است صورت گيرد
دهان: اگر نوزاد از راه دهان وارد روده شود تمام مراحل سير تكاملي در روده صورت مي گيرد و مهاجرت ريوي از بين مي رود. نوزاد چند روزي وارد غدد معدي و يا چين هاي ليبركون مي شود سپس به سطح روده مراجعت مي كند و پس از پوست اندازي به نوزاد مرحله چهارم ( 3 روز بعد از آلودگي) تبديل مي شود و در عرض 15-18 روز بعد از آلودگي در سگ هاي جوان تخم در مدفوع ظاهر مي شود.
پوست: اگر نوزاد به پوست برسد در پوست نفوذ كرده از طريق گردش خون وارد ناي مي شود در آلودگي از راه پوست و يا ورود نوزاد از راه بافت پوششي دهان و حلق، مهاجرت نايي براي رسيدن به روده باريك لازم و ضروري است. هنوز روشن نشده است كه كدام راه ورود شايع تر است ولي بي شك در آلودگي مادرزادي جنين و آلودگي توله سگ ها از راه شير مهاجرت ريوي حتما صورت ميگيرد.
آلودگي از راه جفت و شير در ميزبانهاي حامل: ممكن است نوزاد انكيلوستوما كانينوم از طريق جفت و شير هم آلودگي ايجاد كند . اگرچه در بررسي هاي اخير نشان داده شد كه فقط آلودگي از راه شير امكان پذير است ، ظاهرا نوزاد مرحله سوم پس از بلع تا 20 روز پس از شروع شيرواري با شير خارج مي شود و احتمالا بي آنكه مهاجرت كند به كرم بالغ تبديل مي شود.

بيماريزايي و نشانه هاي درمانگاهي كرم قلابدار سگ و گربه

كرم قلابدار در سه مرحله: مهاجرت از راه پوست، مهاجرت در بدن براي تكميل سير تكاملي و در مرحله بلوغ در روده كوچك ، ضايعاتي را در ميزبان به وجود مي آورد ولي از ميان آنها مرحله آخر از همه بيماريزا تر است و در دو مرحله اول به ندرت نشانه هاي درمانگاهي وجود دارد.
نفوذ در پوست : در انسان تورم پوستي ناشي از مهاجرت نوزاد كرم هاي قلابدار به خوبي شناخته شده است. اگرچه در سگ ضايعات مشابهي به وجود مي آيد. ولي اطلاعات موجود زياد نيست. از طرف ديگر مشخص نشده است كه آيا هر دو كرم قلابدار انكيلوستوما كنينوم و اونسينا استنوسفالا در ايجاد اين ضايعات دخالت دارند. اونسينا استنوسفالا غالبا ضايعات پوستي به وجود مي آورد ولي اطلاعات موجود درباره انكيلوستوما كنينوم چندان كافي نيست.
ضايعات مهاجرت پوستي با ايجاد پاپول، سرخي، تورم چين هاي اطراف چنگال و خارش در نواحي اي مانند فضاهاي بين انگشت پاها و محوطه شكمي كه در تماس با زمين است همراه مي باشد. ندرتا ممكن است چنين نشانه هايي در تمام بدن ديده شود و در اين صورت تشخيص تفريقي آن از آلودگي با جرب مشكل است.
مرحله مهاجرت : اگر نوزاد كرم قلابدار از را پوست و يا مخاط دهان وارد شود وارد گردش خون شده به ريه مي رسد. عبور نوزاد از ريه در صورتي كه آلودگي شديد باشد موجب خونريزي مي شود. بنابراين اگر تعداد زيادي نوزاد وارد ريه شوند ، توله سگ ها 72 -24 ساعت بعد از آلودگي غرقه در خون خواهند شد ولي معمولا ضايعات ريوي در بيماريزايي كرم هاي قلابدار اهميت چنداني ندارد.
مرحله روده اي: كرم قلابدار بالغ خونخوار است و همين خونخواري موجب كمخوني كه مهمترين نشانه بيماري است مي گردد. ممكن است خونخواري 8 روز بعد از آلودگي زماني كه كرم هنوز در مرحله چهارم نوزادي است شروع شود. ميزان خونخواري كرمهاي قلابدار مختلف است. ميزان ذخيره آهن توله سگ هاي 2-4 هفته خيلي كم است. بنابراين سگ هاي جوان مبتلا كه عمدتا از راه شير آلوده شده اند به زحمت مي توانند در برابر هدر رفتن خون روزانه كه گاهي برابر 25 درصد حجم كل اريتوسيت هاست مقاومت كنند، ولي سيستم خونساز سگ هاي مسن بهتر مي تواند خون از دست رفته را جبران نمايد بنابراين اجزاي خون طبيعي باقي مي مانند.
جيره غذايي خوب، سگها را در برابر آلودگي شديد محافظت مي كند، اگرچه نشان داده شده است كه تغذيه خوب انسان را در برابر آلودگي حفظ نمي كند.
نشانه هاي درمانگاهي شامل كمخوني و اسهال خوني است. اسهال ممكن است اولين نشانه باشد و 4-5 روز بعد از آلودگي ديده شود ولي هدر رفتن خون چند روز بعد شروع مي شود. معمولا تلف شدن توله سگ ها 2-3 هفته بعد از آلودگي ديده مي شود ، ولي اگر از اين مرحله جان سالم بدر برند و جيره غذايي خوبي در اختيارشان گذارده شود احتمالا سيستم خونساز با فعاليت خود مانع تلف شدن حيوان مي شود. سگ هاي مسن در صورتي كه جيره غذايي خوبي داشته باشند آلودگي مختصر تا متوسط با كرم هاي قلابدار را به خوبي تحمل مي كنند.
در گربه هاي جوان به وي‍ژه در فصول گرمتر سال آلودگي شديد ديده مي شود و با علائمي از قبيل بي اشتهايي ، افسردگي، رشد بطني و كم خوني همراه است ، حتي در گربه هاي سالم هم ممكن است مخاط دهان و چشم رنگ پريده باشند. بنابراين براي تشخيص قطعي بايد اجزاي خون مانند هموگلوبين، تعداد گلوبولهاي قرمز و حجم كلي سلولي تعيين و با ارقام طبيعي مقايسه شود.


گردآوری کننده: دکتر محمد رضایی ( کلینیک دامپزشکی چیتا_ دکتر بابک )
منبع : کتاب مرجع انگل شناسی دکتر علی اسلامی_ بخش نماتدها